ATOMALTI PARÇACIKLAR ÖZGÜR İRADEYE SAHİPLER

25 Mart 2009

SYDNEY: Amerikalı matematikçiler, ‘Eğer insanların özgür iradesi varsa, o zaman elektronlar gibi atom altı parçacıkların da özgür iradeleri vardır’ diyor.

floating atoms

New Jersey’deki Princeton Üniversitesi’nden matematikçiler John Conway ve Simon Kochen, Notices of the AMS ‘de yayınlanan makalelerinde, “Eğer deney yapanların belli bir özgürlüğü varsa, o zaman parçacıklar tam olarak aynı türde özgürlüğe sahiptirler” diye yazdılar.

“Aslında, bu sonraki özgürlüğün kendimizin nıhai açıklaması olduğunu farzetmek doğaldır” dediler.

Kuantum Dünyası

Kuantum mekanikleri, parçacıkların nasıl davranacaklarını tahmin etme olasılıklarını kullanan bir teoridir. Ancak durum bazında, her bir parçacığın davranışı neredeyse tamamıyla tahmin edilemezdir.

Bu tür tahmin edilemeyen davranışı kabul etmeyen bazı bilim adamları “gizli değişkenler” dedikleri bugüne kadar bilinmeyen kuvvetlerin veya özelliklerin varlığını önerdiler. Parçacık davranışının rastgele olmasının sadece bir hile (serap) olduğunu ve eğer sadece gizli değişkenler bilinseydi, davranışın tamamıyla tahmin edilebilir – veya ‘belirleyici’ olacağını savunuyorlar.

Bu artık kuantum mekaniklerinin geçerli bir yorumu değildir. Sydney Üniversitesi’nde kuantum fizikçi olan Stephen Bartlett, “Bu tür teorilerin herhangi biri şimdi biraz indeterminizm – veya ‘özgür irade’ içermelidir” dedi, o Princeton Üniversitesi’ndeki matematikçilerle aynı fikirde.

“Conway ve Kochen rastgeleliğin herhangi bir şeye bağlı olmadığını kanıtlıyor. Bu kuantum rastgele olayların sonuçlarının gerçekte geçmişte gerçekleşmiş olan herhangi bir şeyden tamamıyla bağımsız olduklarını kanıtlıyorlar” diye ekledi.

Özgür İrade Teoremi

ABD matematikçileri sonuçlarını üç adet tartışma götürmez teoreme dayandırıyor, bu teoremler ayrıca kafiyelidir: ‘dönüş (spin)’ – temel bir parçacığın dönüşü ismi verilen kuantum özelliğini ölçme; ‘ikiz (twin)’ – bağlantılı olan parçacık çifti; ve ‘min (minimum)’ – ölçülecek şeyin ışık hızından daha hızlı iletişim kuramayacağı, deneycinin seçimi.

Eğer deney yapanlar deneyler arasında seçmek için özgürse – yani, deneylerin seçimi geçmiş olaylarla önceden belirlenmiyorsa – o zaman parçacık da momentin dürtüşüne nasıl davranacağına karar vermelidir.

Bartlett, Conway ve Kochen’in çalışmasının ikna edici olduğuna inanıyor. “Oldukça ilginç bir sonuç. Onların araştırması kuantum dünyasının nasıl garip olduğunu keşfetmenin geniş kategorisine düşüyor” diyor.